Χρόνος ανάγνωσης: ~7 λεπτά
Μέχρι το τέλος, θα έχεις:
- μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το τι θεωρείται απιστία σήμερα, χωρίς ηθικολογία και απλουστεύσεις,
- έναν τρόπο να ξεχωρίζεις αν σε πληγώνει μόνο το γεγονός ή το ότι χάθηκε το κοινό έδαφος ασφάλειας,
- νέους τρόπους για να πιστέψεις στον εαυτό σου και να μιλήσεις για όρια κι εμπιστοσύνη χωρίς να νιώσεις ότι γίνεσαι το «υπερβολικό» πρόσωπο.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που ανοίγουν ένα τέτοιο άρθρο, δεν το κάνουν από περιέργεια, αλλά επειδή κάτι μέσα τους πονάει.
Ίσως επειδή ανακάλυψαν πρόσφατα κάτι που τους έκρυβε το ταίρι τους. Ίσως επειδή νιώθουν ότι κάτι έχει αλλάξει, αλλά δεν μπορούν ακόμη να το προσδιορίσουν. Ίσως επειδή φοβούνται ότι, αν μιλήσουν, θα κατηγορηθούν για «υπερβολή».
Κι εκεί αρχίζει το επώδυνο μέρος. Γιατί πολλές φορές αυτό που πονάει δεν είναι μόνο το αν συνέβη πραγματικά κάτι. Είναι το ότι, εκεί που νόμιζες πως υπάρχει ένα σταθερό κοινό έδαφος με τον άνθρωπό σου, ξαφνικά ανακαλύπτεις ότι ίσως υπάρχει και μια δεύτερη πραγματικότητα.
Γιατί προτιμώ να χρησιμοποιώ τον όρο «εξωδιαδική σχέση» για την απιστία;
Τι είναι η εξωδιαδική σχέση στην ψυχολογία; Η λέξη «απιστία» κουβαλά έντονα την ηθική φόρτιση. Ο όρος «εξωδιαδική σχέση» είναι πιο κοντά στη σύγχρονη επιστημονική γλώσσα και μας βοηθά να εξετάσουμε το θέμα αποστασιοποιημένα ως μια εμπλοκή που βγαίνει έξω από τα συμφωνημένα όρια της δυαδικής σχέσης.
Ένα στιγμιότυπο από τη συνεδρία
«Δεν ξέρω τι με πονάει περισσότερο. Το ότι μιλούσε με άλλο πρόσωπο ή το ότι μου το έκρυβε.»
Αποκρίνομαι:
«Άρα δεν ψάχνουμε μόνο αν υπήρξε σωματική εγγύτητα έξω από τη σχέση. Αναζητούμε πότε έφυγε η αυθεντικότητα από τη σχέση.».
Απαντά:
«Νομίζω ότι δεν με διέλυσε μόνο το μήνυμα. Με διέλυσε ότι ξαφνικά δεν ήξερα αν μπορώ να νιώσω ασφαλής μέσα στη σχέση μου».
Και κάπου εκεί η κουβέντα μετακινείται: από το «έγινε ή δεν έγινε;» στο «τι προδόθηκε ανάμεσά μας;»
Η εξωδιαδική σχέση (απιστία) δεν αφορά μόνο στη σεξουαλική πράξη
Η σύγχρονη βιβλιογραφία είναι αρκετά ξεκάθαρη: η εξωδιαδική σχέση (απιστία) δεν περιορίζεται στην εξωσχεσιακή σεξουαλική επαφή, αλλά και σε άλλες συμπεριφορές, ειδικά όταν υπάρχει συναισθηματική επένδυση, ψηφιακή οικειότητα, επανάληψη και πρόθεση απόκρυψης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα είναι εξωδιαδική σχέση (απιστία). Σημαίνει, όμως, ότι δεν αρκεί πια η ερώτηση: «Έγινε ή δεν έγινε κάτι σωματικό;»
Χρειάζονται κι άλλες, όπως:
- Πού μεταφέρθηκε η οικειότητα;
- Πότε μπήκε τρίτο πρόσωπο στον χορό της σχέσης;
- Είναι απιστία τα κρυφά μηνύματα;
Μερικές φορές αυτό που πονά περισσότερο δεν είναι τόσο η καθεαυτή πράξη, αλλά η μυστικότητα που τη συνόδευσε.
Τι είναι βοηθητικό:
- Μην ρωτάς μόνο «τι έγινε;». Ρώτα και «τι είχε συμφωνηθεί ανάμεσά μας;»
- Μην μένεις μόνο στη συμπεριφορά. Δες αν όντως υπήρξε διπλή πραγματικότητα.
Ελευθερία και δέσμευση, το παράδοξο της σύγχρονης σχέσης
Στις σύγχρονες σχέσεις θέλουμε να είμαστε αληθινοί και ζωντανοί, αλλά την ίδια στιγμή να νιώθουμε ασφάλεια, διαφάνεια και σταθερότητα.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα θέλουμε και τα δύο, αλλά ότι συχνά τα απαιτούμε χωρίς καν να τα συζητήσουμε.
Το παρατηρώ ξανά και ξανά στις συντροφικές σχέσεις: η μεγάλη ρήξη δεν ξεκινά πάντα από το “μεγάλο γεγονός”, αλλά από όσα έμειναν μη ειπωμένα για καιρό. Με έναν τρόπο, ισχύει και εδώ αυτό όπως που έχω γράψει στο άρθρο «Συντροφικές σχέσεις: το θέμα δεν είναι ποτέ τα πιάτα» Πολύ συχνά, η επιφάνεια αναδεικνύει μεν ένα περιστατικό, αλλά από κάτω έχουν ήδη μαζευτεί ανείπωτες ανάγκες, απογοήτευση και μια αίσθηση ότι «δεν συναντιόμαστε πια όπως παλιά».
Στην ομάδα του ReConnecT συναντάμε συχνά αυτό το μοτίβο: δύο πρόσωπα που δεν έπαψαν απαραίτητα να αγαπιούνται, αλλά έπαψαν να μιλούν με τρόπο που να προστατεύει τη σύνδεση.
Τι είναι βοηθητικό:
- Μην περιμένεις να “φανεί μόνο του” το όριο. Πες το, εγκαίρως!
- Μην θεωρείς δεδομένο ότι «αποκλειστικότητα» σημαίνει το ίδιο πράγμα για όλους.
- Βάλε στη σχέση, συζήτηση για ζητήματα που μπορεί να θεωρηθούν «συναισθηματική απιστία» όπως μυστικότητα, ψηφιακά όρια, επαφή με πρώην.
Γιατί συμβαίνει; Όχι μόνο επειδή «κάτι έλειπε»
Το πιο βολικό αφήγημα είναι το πιο ρηχό:
«Έγινε εξωδιαδική σχέση (απιστία), επειδή η σχέση ήταν ήδη τελειωμένη».
Δεν είναι τόσο απλό!
Η έρευνα δείχνει ότι οι εξωδιαδικές σχέσεις (απιστία) δεν εξηγούνται από έναν και μόνο λόγο. Παίζουν ρόλο ατομικοί, σχεσιακοί και συγκυριακοί παράγοντες. Αυτό δεν αθωώνει βέβαια την πράξη. Δείχνει, όμως, ότι πολλές φορές η πράξη δεν πέφτει από τον ουρανό.
Όπως και οι μεγάλες συγκρούσεις στις σχέσεις, δεν ξεσπούν μόνο για το λόγο αυτό που φαίνεται, αλλά γιατί έχει χαθεί σταδιακά ο τρόπος να ακουστεί η ανάγκη χωρίς επίθεση ή απόσυρση. Το βλέπουμε πιο αναλυτικά και στο άρθρο«Καυγάδες και συγκρούσεις, υπάρχει λύση;», όπου φαίνεται πώς το ζευγάρι μπορεί να παγιδευτεί σε έναν χορό αντιπαράθεσης, ενώ στην πραγματικότητα διψά για επαφή, ασφάλεια και αναγνώριση.
Για σένα που διαβάζεις αυτό το κείμενο, υπάρχει ένα ώριμο αίτημα: δεν θέλεις μόνο να ακούσεις ποιος είναι ο «κακός». Θέλεις να ιδωθεί η πολυπλοκότητα χωρίς να διαγραφεί η ευθύνη.
Τι είναι βοηθητικό:
- Ξεχώρισε την ευθύνη της πράξης από το πλαίσιο της σχέσης.
- Μη λες «δεν χρειάζεται να δούμε τι συνέβαινε πριν». Χρειάζεται. Απλώς όχι για να σβήσει η ευθύνη.
Γιατί πονάει τόσο πολύ; Η εξωδιαδική σχέση (απιστία) ως ρήξη ασφάλειας
Όποιος έχει βρεθεί απέναντι στην αποκάλυψη μιας εξωδιαδικής σχέσης (απιστίας) το έχει νιώσει στο σώμα του. Δεν πονά μόνο η πράξη. Πονά η συναισθηματική απορρύθμιση. Πονά ότι ξαφνικά δεν ξέρεις αν μπορείς να εμπιστευτείς το άλλο πρόσωπο, τη μνήμη σου, το ένστικτό σου, ή και τον ίδιο σου τον εαυτό.
Γι’ αυτό και η προδοσία από σύντροφο συχνά βιώνεται με τραυματικά χαρακτηριστικά: υπερεγρήγορση, παρεισφρητικές σκέψεις, διαρκή νοητική ανακύκλωση, δυσκολία ύπνου, άγχος, αίσθηση ότι το έδαφος χάθηκε κάτω από τα πόδια σου.
Αυτές οι αντιδράσεις είναι συχνά η φυσιολογία μιας ρήξης στο αίσθημα ασφάλειας.
Για πολλούς ανθρώπους, εκείνη τη στιγμή δεν ενεργοποιείται μόνο ο θυμός, αλλά κι ένας πολύ βαθύς φόβος απόρριψης: «Δεν ήμουν αρκετός/ή/ό». Αυτός ο κλονισμός συνδέεται πολύ με όσα έχω γράψει στο άρθρο«Αναζητάμε την αποδοχή και τρέμουμε την απόρριψη». Γιατί η εξωδιαδική σχέση (απιστία) πληγώνει και την πιο ευαίσθητη εσωτερική αφήγηση για το αν είμαστε αγαπήσιμοι, ορατοί και σημαντικοί.
Τι είναι βοηθητικό:
- Πρώτα ασφάλεια, μετά ανάλυση.
- Πρώτα σταθεροποίηση, μετά αποφάσεις για το “μένουμε ή φεύγουμε”.
- Αν υπάρχει συνεχιζόμενη εξαπάτηση, διπλή ζωή, εξαναγκασμός ή βία, η προτεραιότητα αλλάζει: πρώτα προστασία, όχι επανένωση.
Μπορεί να σωθεί μια σχέση μετά από εξωδιαδική σχέση (απιστία);
Η ειλικρινής απάντηση είναι: μερικές φορές ναι, άλλες όχι.
Το αν μπορεί να σωθεί η σχέση μετά την απιστία, δεν εξαρτάται μόνο από το αν υπήρχε αγάπη. Εξαρτάται από το αν μπορεί να υπάρξει ξανά αλήθεια, διαφάνεια και σταδιακή επανασύνδεση.
Οι John M. & Julie Gottman το βάζουν σε μια χρήσιμη σειρά: Επανόρθωση, Συντονισμός, Επανασύνδεση.
Πρώτο βήμα: Kαθαρή ανάληψη ευθύνης και τέλος της διπλής πραγματικότητας.
Δεύτερο βήμα: Βαθύτερη κατανόηση του τι συνέβαινε στη σχέση.
Τρίτο βήμα: Αν υπάρχει ακόμα δυνατότητα να ξαναχτιστεί δεσμός.
Πολλά ζευγάρια προσπαθούν να πάνε κατευθείαν στο «πώς θα ξαναγίνουμε όπως πριν;»
Η πιο τίμια ελπίδα, όμως, δεν είναι να γυρίσετε στο «όπως πριν», αλλά να δείτε αν μπορεί να χτιστεί κάτι πιο αληθινό από πριν.
Στο ReConnecT πιστεύουμε ότι η επανόρθωση είναι μια αργή, απαιτητική διεργασία όπου χρειάζεται να ξαναχτιστούν η αλήθεια, η λογοδοσία, η συναισθηματική διαθεσιμότητα και το κοινό έδαφος. Όχι για να σωθεί αναγκαστικά κάθε σχέση, αλλά για να φανεί έντιμα αν υπάρχει ακόμη δρόμος επανασύνδεσης.
Τι είναι βοηθητικό:
- Μη ζητάς “να γίνουν όλα όπως πριν”.
- Δες ψύχραιμα αν υπάρχει πραγματική διαθεσιμότητα για επανόρθωση.
Δύο μικρές δεξιότητες που προστατεύουν τη σύνδεση
Και αυτό δεν αφορά μόνο στις μεγάλες κρίσεις, αλλά και στην καθημερινή δυσκολία να ειπωθεί κάτι σημαντικό την ώρα που πρέπει. Γιατί, όπως έχω γράψει και στο άρθρο«Έχω κάτι σημαντικό να πω αλλά κάθε φορά που έχω την ευκαιρία το αποφεύγω, τι να κάνω;», όταν η αλήθεια αναβάλλεται ξανά και ξανά, η σχέση γεμίζει υπόγεια ένταση, παρερμηνείες και τελικά περισσότερη απόσταση.
1) Συμφωνίες που λέγονται πριν χρειαστεί κάποιος να απολογηθεί
Μια σχέση δεν ζει με από υπονοούμενα, αλλά με συμφωνίες.
Θέστε όρια στη σχέση, ακόμα και για το τι σημαίνει «φλερτ» ή «εκτός ορίου».
Όρια σημαίνει ότι η αγάπη χρειάζεται σχήμα για να μη “διαρρέει” παντού και να μην τραυματίζεται.
2) Φράσεις που μειώνουν την ένταση χωρίς να ακυρώνουν την αλήθεια σου
- «Δεν ψάχνω την τέλεια απάντηση. Ψάχνω την αυθεντικότητα, γιατί χωρίς αυθεντικότητα δεν μπορώ να νιώσω ασφάλεια στην σχέση μας.»
- «Δεν θέλω να σε τιμωρήσω. Θέλω μόνο να καταλάβω αν υπάρχει αλήθεια αρκετή, ώστε να ξανασταθούμε σε κοινό έδαφος.»
Στόχος δεν είναι να συμφωνήσετε αμέσως. Στόχος είναι να μιλήσετε χωρίς να τραυματίσετε κι άλλο τη σύνδεση.
Τι να κρατήσεις σήμερα
- Η εξωδιαδική σχέση (απιστία) σήμερα δεν ορίζεται μόνο από τη σωματική πράξη.
- Το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι «τι προδόθηκε ανάμεσά μας;»
- Αν πονάς, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είσαι υπερβολικός/ή/ό, αλλά ότι κάτι μέσα σου κατάλαβε τη ρήξη πριν ακόμη βρεις τις σωστές λέξεις.
- Μια σχέση μετά από εξωδιαδική σχέση (απιστία) δεν χρειάζεται πρώτα αισιοδοξία. Χρειάζεται αλήθεια, ευθύνη και σταδιακή επανασύνδεση, εφόσον αυτή είναι εφικτή.
Σημείωση
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχολόγων-ψυχοθεραπευτών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnecT μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnecT
Βιβλιογραφία – Αρθρογραφία
Bozoyan, C., & Schmiedeberg, C. (2023). What is infidelity? A vignette study on norms and attitudes toward infidelity.
Fincham, F. D., & May, R. W. (2017). Infidelity in romantic relationships.
Gottman Institute. (2017). Practical, science-based steps to heal from an affair.
Lonergan, M., Brunet, A., Rivest-Beauregard, M., & Groleau, D. (2021). Is romantic partner betrayal a form of traumatic experience?
Perel, E. (2015). We need to start a new conversation about infidelity.
Perel, E. (n.d.). Infidelity.
Warach, B., Bornstein, R. F., Gorman, B. S., & Moyer, A. (2024). The current state of affairs in infidelity research.