Χρόνος ανάγνωσης: ~8 λεπτά
Μέχρι το τέλος του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:
- γιατί οι συγκρούσεις στις διακοπές σπάνια αφορούν αυτό που φαίνεται και σχεδόν πάντα κάτι βαθύτερο που δεν έχει ειπωθεί,
- πώς οι ανεκπλήρωτες προσδοκίες λειτουργούν ως μια αόρατη πηγή έντασης,
- τι μπορείς να κάνεις διαφορετικά για να αρχίσεις να ακούς τη σχέση σου.
Υπάρχει κάτι παράδοξο στις διακοπές ενός ζευγαριού.
Τις σχεδιάζετε για εβδομάδες. Κλείνετε ξενοδοχείο, αγοράζετε εισιτήρια, νιώθετε ανυπομονησία για αυτές. Και μετά, κάπου ανάμεσα στο αεροδρόμιο και την πισίνα, αρχίζει μια τριβή που δεν μπορεί εύκολα να εξηγηθεί.
Δεν είναι ότι δεν αγαπιέστε. Απλώς, χωρίς να το ξέρετε, φέρνετε μαζί σας δύο εντελώς διαφορετικές εικόνες για το τι σημαίνουν για τον καθένα σας αυτές οι μέρες. Και καμία από τις δύο δεν έχει ειπωθεί ποτέ.
Αυτό το άρθρο δεν θα σου πει πώς να «επιβιώσετε» στις κοινές διακοπές. Θα αποπειραθούμε μόνο να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει, όταν δύο άνθρωποι που αγαπιούνται, φωνάζουν ο ένας στον άλλον για το πρωινό στο μπουφέ!
Γιατί τσακώνεστε για “ανόητους λόγους” στις διακοπές;
Ο Νίκος και η Ελένη ήρθαν για θεραπεία τον Σεπτέμβριο, λίγες μέρες μετά την επιστροφή τους από διακοπές που «κατέστρεψαν το καλοκαίρι τους». Είχαν μαλώσει για το πρόγραμμα, τα εστιατόρια, τις παρέες. «Δεν με ακούει», έλεγε η μία πλευρά. «Δεν ξεκουράζεται ποτέ», έλεγε η άλλη. Χρειάστηκαν τρεις συνεδρίες για να φανεί ότι το θέμα δεν ήταν ούτε το πρόγραμμα ούτε τα εστιατόρια.
(Τα παραπάνω στοιχεία έχουν αλλαχτεί για λόγους προστασίας του απορρήτου.)
Οι συγκρούσεις στις διακοπές σπάνια αφορούν αυτό που φαίνεται και σχεδόν πάντα εκφράζουν δύο διαφορετικές, ανείπωτες ανάγκες για φροντίδα, ξεκούραση ή σύνδεση που δεν έχουν συζητηθεί.
Η έρευνα του John Gottman έδειξε ότι το 69% των συγκρούσεων σε ζευγάρια αφορά σε «παγιωμένες διαφορές» δηλαδή θέματα που δεν επιλύονται ποτέ οριστικά, απλώς διαχειρίζονται.² Το ξενοδοχείο, το πρόγραμμα, οι παρέες είναι απλώς τα σκηνικά. Η παράσταση είναι κάτι άλλο.
Στις διακοπές, η καθημερινή ρουτίνα που λειτουργεί ως «ρυθμιστής», εξαφανίζεται. Δεν υπάρχει δουλειά που να απορροφά, παιδιά που να τρέχουν, υποχρεώσεις που να γεμίζουν τον χώρο. Μένετε μόνο οι δυο σας και αυτό που δεν έχει ειπωθεί μεταξύ σας.
Στη θεραπευτική ομάδα του ReConnecT ακούμε συχνά ζευγάρια να λένε «τσακωθήκαμε για ανοησίες στις διακοπές». Αυτές οι “ανοησίες” είναι σχεδόν πάντα ανεκπλήρωτες προσδοκίες που βρήκαν επιτέλους χώρο να εκφρασθούν.
Τι εννοούμε όταν λέμε “ανεκπλήρωτες προσδοκίες” στη σχέση;
Ανεκπλήρωτες προσδοκίες είναι αυτά που περιμένουμε από τον άνθρωπό μας χωρίς να τα έχουμε πει και συχνά χωρίς να τα έχουμε συνειδητοποιήσει ακόμα και εμείς οι ίδιοι.
Η έρευνα δείχνει ότι τα «πρότυπα σχέσης», δηλαδή οι πεποιθήσεις μας για το πώς «πρέπει» να λειτουργεί μια σχέση, είναι ισχυροί προγνωστικοί δείκτες δυσαρέσκειας, όταν δεν συμπίπτουν μεταξύ των συντρόφων.⁵ Και το πρόβλημα δεν είναι ότι διαφέρουν, αλλά ότι ο καθένας πιστεύει ότι το άλλο άτομο «ξέρει» τι περιμένει από αυτό.
Σκέψου το έτσι: ο ένας σύντροφος μεγάλωσε σε οικογένεια που διακοπές σήμαιναν αυθορμητισμό, βραδινές εξόδους, πολλή παρέα. Ο άλλος μεγάλωσε σε οικογένεια που διακοπές σήμαιναν ησυχία, ανάπαυση, χρόνο για τους δύο. Κανείς δεν είναι λάθος. Αλλά αν κανείς δεν το έχει πει, η σύγκρουση είναι θέμα χρόνου.
Οι προσδοκίες κρύβουν αξίες με ιστορία.
Πώς οι γονείς σας διαμορφώνουν ακόμα αυτό που περιμένετε από τις διακοπές σας;
Κάθε άνθρωπος φέρνει στη σχέση μια αόρατη «εικόνα διακοπών» από την παιδική του ηλικία. Γι’ αυτό, όταν δύο διαφορετικές εικόνες συναντιούνται χωρίς να ειπωθούν, η σύγκρουση είναι σχεδόν αναπόφευκτη.
Ο Salvador Minuchin περιέγραψε πώς κάθε άτομο φέρνει στη σχέση «εσωτερικά σενάρια» από την οικογένεια καταγωγής του, δηλαδή αόρατους κανόνες για το τι είναι «φυσιολογικό», τι είναι «σωστό», πώς λειτουργεί μια οικογένεια.³ Αυτά τα σενάρια δεν συζητιούνται, απλώς εφαρμόζονται. Και όταν δύο διαφορετικά σενάρια συναντιούνται, κάθε σύντροφος αισθάνεται ότι ο άλλος «δεν καταλαβαίνει», ενώ στην πραγματικότητα απλώς προβάλλεται μέσα του διαφορετική «ταινία».
Δεν μαλώσατε για το ξενοδοχείο. Μαλώσατε για αυτό που κουβαλάτε από παιδιά για το πώς «πρέπει» να μοιάζουν οι διακοπές.
Παρατηρούμε ότι οι διακοπές λειτουργούν σαν μεγεθυντικός φακός. Δεν δημιουργούν τα προβλήματα, τα κάνουν πιο ορατά. Και αυτό, παρά τον πόνο, μπορεί να είναι μια ευκαιρία.
Αν θέλεις να δεις πώς αυτά τα μοτίβα επαναλαμβάνονται, το άρθρο μας για το γιατί το θέμα στις συντροφικές συγκρούσεις σπάνια είναι αυτό που φαίνεται δίνει μια πολύ καθαρή εικόνα.
Γιατί νιώθεις μοναξιά, ακόμα και όταν έρχεστε τόσο κοντά στις διακοπές;
Η μοναξιά εντός σχέσης δεν αφορά στη φυσική απόσταση, αλλά στην αίσθηση ότι ο εσωτερικός σου κόσμος δεν φτάνει στο άλλο άτομο, ακόμα κι όταν κάθεστε στην ίδια ξαπλώστρα.
Η Esther Perel θέτει ένα ερώτημα που ακούγεται απλό, αλλά είναι βαθύ: υπάρχει διαφορά μεταξύ του «είμαστε μαζί» και του «είμαστε συνδεδεμένοι».⁴ Ο κοινός τόπος δεν εγγυάται σύνδεση. Μπορεί να κάθεστε στο ίδιο τραπέζι και ο καθένας να είναι σε εντελώς διαφορετικό τόπο εσωτερικά.
Η έρευνα για τη μοναξιά επιβεβαιώνει ότι δεν ορίζεται από τη φυσική απομόνωση, αλλά από την αίσθηση ότι δεν γίνεσαι κατανοητός.⁶ Και αυτή η μοναξιά μέσα σε μια σχέση είναι ιδιαίτερα επώδυνη, γιατί αντιτίθεται σε αυτό που η σχέση υπόσχεται.
Το έχεις παρατηρήσει ότι οι τσακωμοί κάνουν συνήθως έναν αρνητικό κύκλο;
Ο αρνητικός κύκλος είναι το επαναλαμβανόμενο μοτίβο σύγκρουσης ενός ζευγαριού, όπου η επίθεση του ενός τροφοδοτεί την αποχώρηση του άλλου, που τροφοδοτεί περισσότερη επίθεση, σε έναν κύκλο που κανείς δεν ξεκίνησε εσκεμμένα.
Η Sue Johnson, δημιουργός της Συγκινησιακά Εστιασμένης Θεραπείας (EFT), περιγράφει πώς κάτω από κάθε σύγκρουση κρύβεται μια ανεκπλήρωτη ανάγκη σύνδεσης: «Είσαι εκεί για μένα; Με βλέπεις; Μετράω για σένα;»¹ Ο θυμός, η κριτική, η απόσταση είναι συχνά μεταμφιεσμένες εκδοχές αυτής της ερώτησης.
Στις διακοπές, χωρίς την προστασία της ρουτίνας, αυτό το μοτίβο εμφανίζεται πιο γρήγορα. Ο ένας σύντροφος νιώθει ότι ο άλλος «δεν κάνει προσπάθεια». Ο άλλος νιώθει πως «ό,τι και να κάνω δεν είναι αρκετό». Και ο κύκλος ξεκινά πάλι όχι από κακία, αλλά από φόβο.
Το ερώτημα τελικά δεν είναι ποτέ το «ποιος φταίει», αλλά «τι χρειάζεται ο καθένας και δεν το έχει εκφράσει ακόμα».
Αν αναρωτιέσαι πώς ξεχωρίζεις μια δύσκολη στιγμή από ένα παγιωμένο μοτίβο, το άρθρο μας για την υγιή σύγκρουση και το τοξικό μοτίβο δίνει ένα πρακτικό τεστ τριών σημείων.
Πότε χρειάζεστε επιπλέον στήριξη;
Δεν είναι κάθε σύγκρουση στις διακοπές σημάδι κρίσης, αλλά μερικά πράγματα αξίζει να τα προσέξεις:
- Τα ίδια θέματα επανέρχονται κάθε χρόνο χωρίς να αλλάζει κάτι.
- Μετά τις συγκρούσεις υπάρχει παρατεταμένη σιωπή ή αποστασιοποίηση.
- Νιώθεις ότι δεν μπορείς να πεις αυτό που χρειάζεσαι χωρίς να «χαλάσει η ατμόσφαιρα».
- Η μοναξιά εντός σχέσης έχει γίνει ο κανόνας, όχι η εξαίρεση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η θεραπεία ζεύγους, ειδικά με συστημική ή Συγκινησιακά Εστιασμένη (EFT) προσέγγιση, μπορεί να ανοίξει χώρο για αυτό που δεν έχει βρει ακόμα έκφραση.
Πριν φύγετε για διακοπές, κάνε στον άνθρωπό σου 3 ερωτήσεις
1.«Όταν φαντάζεσαι “τέλειες διακοπές”, τι βλέπεις;» και άκου χωρίς την πρόθεση να διορθώσεις.
2.«Τι χρειάζεσαι από εμένα αυτές τις μέρες, που συνήθως δεν το λες;»
3.«Υπάρχει κάτι που σε κάνει να νιώθεις μοναξιά, ακόμα και όταν είμαστε μαζί;»
Δεν χρειάζεται να λυθεί κάτι σε μία συζήτηση. Χρειάζεται να ανοίξει ο χώρος.
Και αν θέλεις να δεις τη μεγαλύτερη εικόνα για αυτό που χρειάζεται μια σχέση για να παραμένει συνδεδεμένη πέρα από τις στιγμές κρίσης, αυτό το άρθρο αξίζει να το διαβάσεις.
Συχνές Ερωτήσεις
Πώς να μιλήσω στον/στη σύντροφό μου για αυτό που χρειάζομαι χωρίς να ξεσπάσει σύγκρουση; Ξεκίνα από το δικό σου βίωμα, όχι από αυτό που «κάνει» ο άλλος. «Νιώθω μοναξιά, όταν…» είναι πολύ διαφορετικό από «Εσύ πάντα…». Η πρώτη διατύπωση ανοίγει χώρο, η δεύτερη τον κλείνει.
Πώς να κάνουμε διακοπές χωρίς εντάσεις; Ο στόχος δεν είναι η απουσία εντάσεων, αλλά να μάθετε να τις διαχειρίζεστε μαζί. Μία συζήτηση πριν τις διακοπές για το τι χρειάζεται ο καθένας μπορεί να αλλάξει πολλά. Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε σε όλα. Αρκεί να ακούτε ο ένας τον άλλον.
Γιατί ο πιο κοντινός μου άνθρωπος δεν καταλαβαίνει τι χρειάζομαι; Πιθανώς γιατί δεν το έχεις πει με σαφήνεια ή γιατί το έχεις πει με τρόπο που ο άλλος τον ακούει ως κριτική και αμύνεται.
Πότε οι συγκρούσεις στις διακοπές χρειάζονται θεραπεία ζεύγους; Όταν τα ίδια θέματα επανέρχονται για χρόνια χωρίς να αλλάζει τίποτα, όταν η απόσταση μετά τις συγκρούσεις μεγαλώνει αντί να μικραίνει, ή όταν κανένας δεν νιώθει πλέον ότι μπορεί να πει αυτό που χρειάζεται, τότε η εξωτερική στήριξη δεν είναι αδυναμία, αλλά η καλύτερη επένδυση που μπορείτε να κάνετε στη σχέση σας.
Με λίγα λόγια
Οι συγκρούσεις στις διακοπές δεν γεννιούνται από κακία ή ασυμβατότητα, αλλά από ανεκπλήρωτες προσδοκίες που κανείς δεν έχει εκφράσει. Κάθε άνθρωπος φέρνει στη σχέση μια αόρατη εικόνα για το τι σημαίνουν οι «καλές διακοπές», διαμορφωμένη από την οικογένεια καταγωγής, τις εμπειρίες, τις ανάγκες. Όταν αυτές οι εικόνες συναντιούνται χωρίς να έχουν ειπωθεί, ο χώρος γεμίζει με παρεξηγήσεις. Η λύση δεν είναι να συμφωνείτε σε όλα, αλλά να αρχίσετε να μιλάτε για αυτά που δεν έχουν ακόμα βρει έκφραση.
Θα χαρώ πολύ να διαβάσω το μήνυμά σου… Φροντίζω να διαβάζω όλα τα μηνύματα και να απαντάω σε όσα περισσότερα μπορώ.
Το άρθρο βασίζεται στην επιστήμη της ψυχολογίας και στην κλινική εμπειρία ψυχολόγων-ψυχοθεραπευτών. Έχει ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ψυχοθεραπεία, την ιατρική ή ψυχιατρική αξιολόγηση, ούτε μπορεί να καλύψει τη μοναδικότητα κάθε σχέσης και κάθε βιώματος. Αν βιώνεις έντονη ψυχική επιβάρυνση, απορρύθμιση, βία, εξαναγκασμό ή αίσθηση ότι δεν είσαι ασφαλές πρόσωπο μέσα στη σχέση σου, είναι σημαντικό να αναζητήσεις εξατομικευμένη επαγγελματική στήριξη.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιείται υποστηρικτικά στη διαδικασία έρευνας, οργάνωσης και διασταύρωσης της σύγχρονης βιβλιογραφίας. Ωστόσο, το τελικό κείμενο, οι ιδέες, η κλινική κρίση, η γλώσσα και η ευθύνη της δημοσίευσης ανήκουν σε εμάς. Κάθε άρθρο γράφεται και επιμελείται με ανθρώπινη σκέψη, κλινική εμπειρία και σεβασμό προς τον άνθρωπο που το διαβάζει.
Γράφει: Φίλιππος Γκέκης, Ψυχολόγος Ψυχοθεραπευτής, εμπνευστής του ReConnecT μαζί με την επιστημονική ομάδα του ReConnecT.
Βιβλιογραφία
1. Johnson, S. M. (2004). The practice of emotionally focused couple therapy: Creating connection (2nd ed.). Brunner-Routledge.
2. Gottman, J. M., & Silver, N. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown Publishers.
3. Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
4. Perel, E. (2006). Mating in captivity: Unlocking erotic intelligence. Harper.
5. Baucom, D. H., Epstein, N., Rankin, L. A., & Burnett, C. K. (1996). Assessing relationship standards: The Inventory of Specific Relationship Standards. Journal of Family Psychology, 10(1), 72–88.
6. Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. W. W. Norton & Company.